PHẦN I: LÝ THUYẾT CHUYÊN SÂU NÂNG CAO
1. Ba Hàng rào Bảo vệ Duy trì Tính Vô trùng của Cơ thể
Môi trường sống xung quanh chúng ta chứa vô số mầm bệnh (vi khuẩn, virus, nấm, ký sinh trùng). Tuy nhiên, cơ thể vẫn duy trì được tính vô trùng tương đối của môi trường nội môi nhờ hệ thống 3 hàng rào bảo vệ vững chắc hoạt động theo thứ tự phân cấp từ ngoài vào trong:
┌───────────────────────────────────────┐
│ BA HÀNG RÀO BẢO VỆ CƠ THỂ │
└─┬─────────────┬────────────────┬──────┘
│ │ │
▼ ▼ ▼
┌───────────┐ ┌───────────┐ ┌──────────┐
│ HÀNG RÀO THỨ NHẤT│ │ HÀNG RÀO THỨ HAI │ │ HÀNG RÀO THỨ BA │
│(Bề mặt cơ thể) │ │(Nội môi - Không ĐH) │ │(Nội môi - Đặc hiệu │
├───────────┤ ├───────────┤ ├──────────┤
│- Da & Niêm mạc │ │- Thực bào (Neutro, │ │- Đáp ứng Miễn dịch │
│- Tuyến tiết (Axit │ │ Macrophage) │ │ Dịch thể (B) │
│ dạ dày, Lysozyme │ │- Phản ứng Viêm │ │- Đáp ứng Miễn dịch │
│ trong nước mắt) │ │- Bổ thể, Interferon │ │ Tế bào (T) │
│- Hệ vi sinh vật │ │- Sốt │ │- Tế bào Nhớ (B&T │
│ dị bào │ │ │ │ Memory) │
└───────────┘ └───────────┘ └──────────┘
a) Hàng rào thứ nhất: Bề mặt da và Niêm mạc (Bảo vệ Cơ học & Hóa học)
Đây là tuyến phòng thủ đầu tiên ngăn chặn không cho mầm bệnh xâm nhập vào môi trường nội môi:
- Yếu tố cơ học:
- Lớp tế bào sừng của da xếp sát nhau, liên tục bong ra mang theo vi sinh vật.
- Lớp niêm mạc lót đường hô hấp, tiêu hóa, tiết niệu tiết ra chất nhầy (Mucus) giữ chặt vi khuẩn. Hệ thống lông rung ở đường hô hấp quét chuyển động liên tục đẩy dị vật ra ngoài.
Yếu tố hóa học:
- Các chất tiết như mồ hôi, tuyến bã nhờn làm cho bề mặt da có $pH$ axit ($3 - 5$), ức chế sự phát triển của nhiều loại vi khuẩn.
- Enzyme Lysozyme có trong nước mắt, nước bọt, sữa mẹ và dịch mũi có khả năng phá hủy thành peptidoglycan của vi khuẩn gram dương.
- Dịch vị dạ dày có chứa $HCl$ độ axit rất cao ($pH \approx 1.5 - 2.0$) tiêu diệt hầu hết vi khuẩn đi theo đường thức ăn.
- Yếu tố sinh học:
- Hệ vi sinh vật thường trú trên da và trong ruột cạnh tranh vị trí bám và nguồn dinh dưỡng, đồng thời tiết ra chất kháng sinh tự nhiên (Bacteriocin) chống lại vi khuẩn gây bệnh ngoại lai.
b) Hàng rào thứ hai: Đáp ứng Miễn dịch Không đặc hiệu (Nội môi)
Khi mầm bệnh chọc thủng hàng rào thứ nhất để vào máu hoặc dịch mô, hàng rào thứ hai lập tức kích hoạt. Đáp ứng này mang tính tự nhiên, bẩm sinh (Innate Immunity), tác động giống nhau đối với mọi loại mầm bệnh mà không cần sự tiếp xúc trước đó và không tạo ra trí nhớ miễn dịch.
- Tế bào thực bào: Bạch cầu trung tính (Neutrophil) và Đại thực bào (Macrophage) nhanh chóng di chuyển đến ổ nhiễm trùng nuốt và tiêu hóa vi sinh vật.
- Tế bào Diệt Tự nhiên (NK Cells - Natural Killer): Nhận biết và phát ra độc tố tiêu diệt các tế bào cơ thể bị nhiễm virus hoặc tế bào ung thư bị biến đổi màng.
- Hệ thống Bổ thể (Complement system): Tập hợp hơn 30 loại protein huyết tương do gan tổng hợp. Khi bị kích hoạt, chúng tạo thành Phức hợp Tấn công Màng (MAC) chọc thủng màng tế bào vi khuẩn làm chúng bị tan rã, đồng thời opsonin hóa (đánh dấu) vi khuẩn cho đại thực bào.
- Interferon ($IFN$): Các cytokine do tế bào nhiễm virus tiết ra để "cảnh báo" các tế bào lành xung quanh bật cơ chế tổng hợp protein chống virus.
Phản ứng Viêm (Inflammatory Response):
- Tế bào Mast và bạch cầu ái kiềm tại ổ tổn thương tiết ra Histamine.
- Histamine làm dãn mạch máu tại chỗ và tăng tính thấm của thành mao mạch, khiến nhiều máu đổ về (gây sưng, nóng, đỏ) và tạo điều kiện cho bạch cầu thực bào thoát mạch dễ dàng.
[Tổn thương / Vi khuẩn xâm nhập] ──► [Tế bào Mast tiết Histamine]
│
▼
[Phù nề, Sưng, Nóng, Đỏ, Đau] ◄── [Dãn mạch + Tăng tính thấm thành mạch]
│
▼
[Bạch cầu thoát mạch thực bào] ──► [Tiêu diệt vi khuẩn, hình thành Mủ]
c) Hàng rào thứ ba: Đáp ứng Miễn dịch Đặc hiệu (Adaptive Immunity)
Nếu mầm bệnh vượt qua hàng rào thứ hai, hàng rào thứ ba sẽ được khởi động. Đây là hệ thống bảo vệ tinh vi nhất, chỉ tác động chuyên biệt lên một loại kháng nguyên cụ thể, có sự phối hợp giữa Lympho B và Lympho T, và tạo ra trí nhớ miễn dịch lâu dài.
2. Phân loại Miễn dịch Đặc hiệu và Không đặc hiệu
┌────────────────────────────┐
│ SO SÁNH HAI DẠNG MIỄN DỊCH │
└─┬──────────────┬───────────┘
│ │
▼ ▼
┌────────────────────┐ ┌──────────────────┐
│ MIỄN DỊCH KHÔNG ĐẶC HIỆU (Bẩm sinh) │ │ MIỄN DỊCH ĐẶC HIỆU (Thích ứng) │
├────────────────────┤ ├──────────────────┤
│- Có sẵn từ khi sinh ra. │ │- Hình thành sau khi tiếp xúc kháng │
│- Phản ứng tức thì (vài phút đến giờ). │ │ nguyên (cần thời gian vài ngày/tuần)│
│- Không phân biệt chủng loại mầm bệnh. │ │- Nhận diện chính xác từng loại kháng │
│- KHÔNG có trí nhớ miễn dịch (lần │ │ nguyên (tương thích cấu hình). │
│ sau gặp lại phản ứng như lần đầu). │ │- CÓ trí nhớ miễn dịch (lần sau đáp │
│- Thành phần: Da, Thực bào, Bổ thể... │ │ ứng nhanh, mạnh hơn nhiều lần). │
│ │ │- Thành phần: Lympho B và Lympho T. │
└────────────────────┘ └──────────────────┘
PHẦN II: TƯ DUY CHUYÊN SÂU & HỌC THUẬT
1. Cơ chế Đáp ứng Miễn dịch Dịch thể và Miễn dịch Tế bào
Đáp ứng miễn dịch đặc hiệu được chia làm hai con đường song song nhưng phối hợp chặt chẽ: Miễn dịch Dịch thể (Humoral Immunity) và Miễn dịch Tế bào (Cell-mediated Immunity).
┌───────────────────────────┐
│ TRÌNH DIỆN KHÁNG NGUYÊN (APC) │
│ (Đại thực bào / Tế bào Dendritic) │
└──────────┬────────────────┘
│
▼
┌────────────────────┐
│ KÍCH HOẠT TẾ BÀO T-HELPER (CD4+) │
└────────┬───────────┘
│
┌────────────┴───────────────┐
▼ ▼
┌──────────────────┐ ┌──────────────────┐
│ MIỄN DỊCH DỊCH THỂ (LYMPHO B) │ │ MIỄN DỊCH TẾ BÀO (LYMPHO T) │
├──────────────────┤ ├──────────────────┤
│1. Lympho B nhận diện Kháng nguyên. │ │1. T-Killer ($CD8^+$) nhận diện tế bào │
│2. $T_{h}$ tiết Cytokine kích hoạt │ │ nhiễm qua MHC-I. │
│ Lympho B phân chia biệt hóa. │ │2. Phân chia thành $T_k$ hoạt hóa │
│3. Tạo ra: │ │ và tế bào $T$ nhớ ($T_m$). │
│ - TƯƠNG BÀO (Plasma cell): Tiết │ │3. Tác động: │
│ hàng ngàn Kháng thể/giây. │ │ - Tiết **Perforin** đục thủng màng. │
│ - TẾ BÀO B NHỚ ($B_m$): Lưu trữ. │ │ - Tiết **Granzyme** kích hoạt chu │
│4. Kháng thể lưu hành trong dịch thể │ │ trình tự hủy Apoptosis của tế │
│ bắt giữ mầm bệnh ngoại bào. │ │ bào nhiễm virus/ung thư. │
└────────────────┘ └──────────────────┘
a) Vai trò trung tâm của Tế bào T-Hỗ trợ (T-Helper - $CD4^+$)
- Tế bào trình diện kháng nguyên (APC - đại thực bào) sau khi nuốt vi khuẩn sẽ xử lý và đưa đoạn kháng nguyên lên bề mặt cùng với phức hợp MHC-II.
- Tế bào $T_{h}$ gắn vào phức hệ này qua thụ thể TCR và phân tử $CD4$. Khi được kích hoạt, $T_{h}$ tiết ra các chất truyền tin hóa học gọi là Cytokine (Interleukin).
- Cytokine chính là "mệnh lệnh chỉ huy" kích thích cả dòng Lympho B (miễn dịch dịch thể) và dòng Lympho T độc (miễn dịch tế bào) tăng sinh và biệt hóa.
- Ý nghĩa Y học: Virus HIV tấn công chính xác vào phân tử $CD4$ trên tế bào $T_{h}$, tiêu diệt lực lượng "chỉ huy" này làm cho toàn bộ hệ thống miễn dịch dịch thể lẫn tế bào bị tề liệt, dẫn đến Hội chứng Suy giảm Miễn dịch Mắc phải (AIDS).
b) Đáp ứng Miễn dịch Dịch thể (Do Lympho B đảm nhiệm)
- Đối tượng tấn công: Mầm bệnh tồn tại tự do trong dịch thể (máu, dịch mô, lòng ống tiêu hóa) như vi khuẩn, độc tố vi khuẩn, virus chưa chui vào tế bào.
Cơ chế:
- Tế bào B biệt hóa thành Tương bào (Plasma Cell). Tương bào mất khả năng phân chia nhưng có hệ thống lưới nội chất hạt cực kỳ phát triển, chuyên sản xuất và giải phóng hàng ngàn phân tử Kháng thể (IgA, IgD, IgE, IgG, IgM) vào máu mỗi giây.
- Kháng thể gắn đặc hiệu vào kháng nguyên, tiêu diệt mầm bệnh qua các cơ chế: Trung hòa độc tố, Ngưng kết vi khuẩn, Kích hoạt hệ thống Bổ thể làm tan tế bào, và Opsonin hóa (làm "ngon miệng" hơn để đại thực bào đến nuốt).
c) Đáp ứng Miễn dịch Tế bào (Do Lympho T độc $CD8^+$ đảm nhiệm)
- Đối tượng tấn công: Mầm bệnh lẩn trốn bên trong tế bào chủ (virus đang nhân lên nội bào, vi khuẩn sống nội bào như vi khuẩn lao) hoặc tế bào ung thư, tế bào mô ghép ngoại lai.
Cơ chế:
- Tế bào bị nhiễm trình diện kháng nguyên lạ lên màng cùng với phức hợp MHC-I.
- Tế bào $T_{k}$ ($CD8^+$) nhận biết và bám chặt vào tế bào đích.
- $T_{k}$ phóng thích protein Perforin tạo các lỗ thủng trên màng tế bào đích, đồng thời bơm enzyme Granzyme qua lỗ thủng để kích hoạt chu trình Tự hủy tế bào (Apoptosis). Tế bào nhiễm bị vỡ và phân hủy, giải phóng mầm bệnh ra ngoài để kháng thể và đại thực bào tiêu diệt nốt.
2. Vắc-xin và Huyết thanh – Cơ chế và Sự Khác biệt Sinh học
Đây là chuyên đề trọng tâm hàng đầu trong các bài thi tự luận HSG Sinh học.
┌─────────────────────────────────────┐
│ PHÂN BIỆT MIỄN DỊCH CHỦ ĐỘNG VÀ THỤ ĐỘNG │
└───────┬────────────────────┬────────┘
│ │
▼ ▼
┌──────────────────┐ ┌────────────────────┐
│ TIÊM VẮC-XIN (VACCINE) │ │ TIÊM HUYẾT THANH (SERUM) │
│ (MIỄN DỊCH CHỦ ĐỘNG NHÂN TẠO)│ │ (MIỄN DỊCH THỤ ĐỘNG NHÂN TẠO) │
├──────────────────┤ ├────────────────────┤
│- Bản chất: Đưa **KHÁNG NGUYÊN** │ │- Bản chất: Đưa trực tiếp **KHÁNG THỂ │
│ (vi khuẩn/virus đã suy yếu, chết, │ │ SẴN CÓ** (được chiết xuất từ máu │
│ hoặc đoạn $mRNA$) vào cơ thể. │ │ ngựa/người đã có miễn dịch) vào. │
│- Cơ chế: Kích thích cơ thể **TỰ SẢN │ │- Cơ chế: Kháng thể ngoại lai trực │
│ XUẤT** kháng thể và tế bào nhớ. │ │ tiếp trung hòa ngay kháng nguyên. │
│- Thời gian xuất hiện tác dụng: **CHẬM│ │- Thời gian xuất hiện tác dụng: **TỨC │
│ (cần 2 - 3 tuần)** để tạo miễn dịch. │ │ THÌ (VÀI GIỜ)**. │
│- Thời gian bảo vệ: **LÂU DÀI** (nhiều │ │- Thời gian bảo vệ: **NGẮN TẠM THỜI** │
│ năm hoặc suốt đời) nhờ Tế bào Nhớ. │ │ (vài tuần) do kháng thể bị phân hủy. │
│- Mục đích: **PHÒNG BỆNH** chủ động.│ │- Mục đích: **CHỮA BỆNH CẤP BÁCH**. │
└──────────────────┘ └────────────────────┘
Các công nghệ sản xuất Vắc-xin hiện đại:
- Vắc-xin sống giảm độc lực: Vi khuẩn/virus còn sống nhưng đã làm yếu đi không gây bệnh được (như vắc-xin Lao BCG, Sởi - Quai bị - Rubella).
- Vắc-xin bất hoạt: Vi khuẩn/virus đã bị giết chết bằng hóa chất hay nhiệt độ (như vắc-xin Cúm, Sốt xuất huyết).
- Vắc-xin giải độc tố: Độc tố vi khuẩn đã bị làm mất tính độc nhưng vẫn giữ tính kháng nguyên (như vắc-xin Uốn ván, Bạch hầu).
- Vắc-xin tái tổ hợp / mARN (Công nghệ tiên tiến): Đưa mã di truyền mARN mã hóa cho protein gai ($S$) của virus vào cơ thể (như vắc-xin COVID-19 Pfizer, Moderna). Tế bào cơ thể tự dịch mã ra protein gai $S$, hệ miễn dịch nhận diện protein gai này là "lạ" và kích hoạt đáp ứng tạo kháng thể bảo vệ.
PHẦN III: HƯỚNG DẪN BÀI TẬP & ỨNG DỤNG THỰC TẾ
Dạng 1: Phân tích Đồ thị Đáp ứng Miễn dịch Sơ cấp và Thứ cấp
Khi mầm bệnh (hoặc vắc-xin) xâm nhập vào cơ thể, đường cong nồng độ kháng thể trong máu biến đổi qua hai giai đoạn: Đáp ứng Miễn dịch Sơ cấp (Primary Response) và Đáp ứng Miễn dịch Thứ cấp (Secondary Response).
Nồng độ Kháng thể
trong máu (đơn vị)
▲
│ ┌─┐ (Đột biến nồng độ cao gấp 100-1000 lần)
│ │ │
│ │ │
│ │ │ ĐÁP ỨNG THỨ CẤP
│ │ │ (Do Tế bào Nhớ Bm, Tm)
│ ĐÁP ỨNG SƠ CẤP │ │
│ ┌─────┐ │ │
│ │ │ │ │
│ │ │ │ │
│ │ └─┘ │
└─────┴─────────────────┴───────► Thời gian (Tuần)
Lần 1 tiếp xúc Lần 2 tiếp xúc Kháng nguyên
Kháng nguyên (hoặc cùng loại (hoặc Tiêm Mũi 2/Mũi Nhắc)
Tiêm vắc-xin Mũi 1)
Bảng so sánh Đặc điểm Đồ thị Sinh học:
| Đặc tính sinh học | Đáp ứng Miễn dịch Sơ cấp (Lần 1) | Đáp ứng Miễn dịch Thứ cấp (Lần 2 trở đi) |
| Thời gian tiềm tàng (Lag phase) | Kéo dài (7 – 14 ngày): Cơ thể cần thời gian để đại thực bào xử lý, $T_h$ nhận diện và Lympho B nhân dòng. | Rất ngắn (1 – 3 ngày): Tế bào B nhớ và T nhớ nhận diện ngay lập tức kháng nguyên cũ. |
| Cường độ nồng độ Kháng thể | Thấp: Nồng độ kháng thể đỉnh điểm ở mức vừa phải. | Cực kỳ cao: Cao gấp hàng trăm đến hàng ngàn lần so với lần 1. |
| Loại Kháng thể chủ đạo | Chủ yếu là $IgM$ (loại kháng thể cấu trúc 5 nhánh, lực liên kết vừa phải). | Chủ yếu là $IgG$ (kháng thể đơn phân có lực liên kết cực kỳ mạnh và bền vững). |
| Thời gian tồn tại của Kháng thể | Giảm nhanh chóng sau vài tuần. | Duy trì ở nồng độ cao suốt nhiều tháng, nhiều năm. |
Dạng 2: Giải đề thi HSG nâng cao về Vắc-xin COVID-19 và Uốn ván
Bài tập 1 (Phân tích Tình huống Vắc-xin COVID-19):
Đề bài: Trong chiến dịch tiêm chủng vắc-xin COVID-19 phòng virus SARS-CoV-2, người dân được khuyến cáo tiêm đủ 2 mũi cơ bản (mũi 1 và mũi 2 cách nhau khoảng 3 - 4 tuần) và sau đó tiêm mũi nhắc lại (mũi 3). Giải thích dưới góc độ sinh học:
- Tại sao sau khi tiêm mũi 1, cơ thể vẫn có nguy cơ mắc bệnh nếu tiếp xúc với virus SARS-CoV-2 trong tuần đầu tiên?
- Mục đích của việc tiêm mũi 2 và mũi nhắc lại (mũi 3) là gì? Dựa vào đồ thị miễn dịch để giải thích.
- Một người bị nhiễm SARS-CoV-2 đã khỏi bệnh và một người tiêm đủ 3 mũi vắc-xin COVID-19 thì ai có miễn dịch chủ động? Giải thích.
Lời giải chuẩn Barêm chấm HSG:
1. Nguy cơ mắc bệnh trong tuần đầu sau tiêm mũi 1:
- Tiêm mũi 1 là lần đầu tiên cơ thể tiếp xúc với kháng nguyên (protein gai $S$). Đây là quá trình khởi động Đáp ứng Miễn dịch Sơ cấp.
- Cơ thể cần khoảng $7 - 14$ ngày (thời gian tiềm tàng) để các đại thực bào trình diện kháng nguyên, kích hoạt tế bào $T_h$ và dòng Lympho B phân chia biệt hóa thành tương bào sản xuất kháng thể.
- Trong tuần đầu tiên, nồng độ kháng thể trong máu chưa được tạo ra hoặc ở mức quá thấp, chưa đủ khả năng trung hòa virus. Do đó nếu tiếp xúc với nguồn lây, virus vẫn nhân lên và gây bệnh bình thường.
2. Mục đích của tiêm mũi 2 và mũi 3:
- Tiêm mũi 2 và mũi 3 đóng vai trò là lần tiếp xúc thứ 2, thứ 3 với kháng nguyên, kích hoạt Đáp ứng Miễn dịch Thứ cấp.
- Khi tiêm mũi 2, các Tế bào B nhớ ($B_m$) và Tế bào T nhớ ($T_m$) đã được hình thành từ mũi 1 sẽ ngay lập tức nhận diện kháng nguyên, phân chia cực nhanh và biệt hóa thành lượng lớn tương bào.
- Kết quả làm cho nồng độ kháng thể $IgG$ tăng vọt lên gấp hàng trăm lần, lực liên kết kháng thể mạnh hơn và thời gian tồn tại của miễn dịch kéo dài hơn nhiều so với chỉ tiêm mũi 1, giúp bảo vệ cơ thể tối ưu chống lại biến thể virus.
3. Phân loại dạng miễn dịch:
- Cả hai người đều có Miễn dịch Chủ động.
Giải thích:
- Người nhiễm virus tự nhiên đã tiếp xúc với kháng nguyên của virus thật và tự hệ thống miễn dịch cơ thể sản xuất ra kháng thể/tế bào nhớ => Gọi là Miễn dịch chủ động tự nhiên.
- Người tiêm vắc-xin được đưa kháng nguyên nhân tạo vào để kích thích cơ thể tự sản xuất kháng thể/tế bào nhớ => Gọi là Miễn dịch chủ động nhân tạo.
Bài tập 2 (Phân biệt Y học cấp cứu - Uốn ván):
Đề bài: Một người trong lúc làm vườn bị đinh gỉ đâm sâu vào chân. Vi khuẩn uốn ván ($Clostridium\ tetani$) là loại vi khuẩn kỵ khí tuyệt đối có thể xâm nhập vào vết thương sâu này và tiết ra độc tố uốn ván ($Tetanospasmin$) gây co giật cơ và tử vong.
- Tại bệnh viện, bác sĩ lập tức tiêm cho bệnh nhân một mũi Huyết thanh kháng uốn ván (SAT - Serum Anti-Tetani). Đồng thời, bác sĩ chỉ định tiêm thêm một mũi Vắc-xin phòng uốn ván (VAT - Vaccine Anti-Tetani) ở một vị trí bắp tay khác. Hãy giải thích tại sao bác sĩ phải tiêm cả hai mũi này mà không chỉ tiêm một trong hai?
- Tại sao hai mũi tiêm trên bắt buộc phải tiêm ở hai vị trí khác nhau trên cơ thể?
Lời giải chuẩn Barêm chấm HSG:
1. Lí do phải tiêm kết hợp cả SAT và VAT:
- Mục đích tiêm Huyết thanh SAT (Miễn dịch Thụ động):
- Độc tố uốn ván phát tác cực kỳ nhanh và nguy hiểm đến tính mạng. Bệnh nhân cần sự bảo vệ tức thì.
- SAT chứa sẵn kháng thể tinh chế chống độc tố uốn ván. Khi tiêm vào, kháng thể SAT sẽ trung hòa ngay lập tức các độc tố do vi khuẩn uốn ván đang tiết ra trong máu, cứu sống bệnh nhân kịp thời.
- Tuy nhiên, kháng thể trong SAT là protein ngoại lai nên sẽ bị cơ thể đào thải và phân hủy nhanh chóng sau vài tuần (không tạo ra trí nhớ miễn dịch).
Mục đích tiêm Vắc-xin VAT (Miễn dịch Chủ động):
- VAT chứa giải độc tố uốn ván (kháng nguyên đã làm mất tính độc).
- VAT kích thích hệ miễn dịch của bệnh nhân tự sản xuất ra kháng thể nội sinh và hình thành Tế bào B nhớ.
- Điều này đảm bảo cơ thể có khả năng bảo vệ lâu dài về sau nếu vi khuẩn uốn ván tiếp tục ủ bệnh hoặc cho những lần tổn thương tương lai.
- => Kết luận: Tiêm SAT để CẤP CỨU TỨC THÌ, tiêm VAT để BẢO VỆ LÂU DÀI.
2. Lí do phải tiêm ở hai vị trí khác nhau:
- Huyết thanh SAT chứa lượng lớn Kháng thể. Vắc-xin VAT chứa Kháng nguyên.
- Nếu tiêm SAT và VAT tại cùng một vị trí (hoặc trộn chung vào một ống tiêm), các kháng thể trong SAT sẽ lập tức đến bám và trung hòa mất các kháng nguyên trong VAT ngay tại chỗ tiêm.
- Kết quả là vắc-xin VAT bị triệt hạ hoàn toàn trước khi kịp đến các cơ quan miễn dịch để kích thích cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch => Tiệt tiêu tác dụng của cả hai mũi tiêm.
PHẦN IV: CÂU HỎI BÀI TẬP VỀ NHÀ & LUYỆN TẬP (HOMEWORK)
Em hãy hoàn thành các câu hỏi tự luận nâng cao sau đây vào vở bài tập để củng cố kiến thức:
Câu 1 (Hệ Miễn dịch & Y học):
Phân tích 4 triệu chứng đặc trưng của phản ứng viêm tại chỗ: Sưng, Nóng, Đỏ, Đau. Nêu vai trò của chất hóa học trung gian Histamine và hoạt động của bạch cầu trung tính tại ổ viêm.
Câu 2 (Cơ chế Sinh học phân tử):
So sánh đáp ứng Miễn dịch Dịch thể và Miễn dịch Tế bào theo các tiêu chí: Loại tế bào đảm nhiệm, Dạng kháng nguyên tấn công, Sản phẩm tiết ra, và Cơ chế tiêu diệt mầm bệnh. Tại sao suy giảm tế bào $T-CD4^+$ lại dẫn đến mất cả hai dạng miễn dịch này?
Câu 3 (Bài tập Phân tích Thực tiễn):
Em em bé 1 tuổi được mẹ đưa đi tiêm vắc-xin phòng bệnh Bạch hầu - Ho gà - Uốn ván (mũi 1). Sau tiêm 1 ngày, em bé có biểu hiện sốt nhẹ $38^\circ\text{C}$ và sưng nhẹ tại chỗ tiêm. a) Hiện tượng sốt nhẹ và sưng đau của bé có phải là dấu hiệu nguy hiểm không? Giải thích bản chất sinh học của phản ứng này. b) Nếu 1 tháng sau bé được tiêm mũi 2, hãy dự đoán sự khác biệt về nồng độ kháng thể trong máu bé so với mũi 1.
Câu 4 (Bài tập Đồ thị Miễn dịch):
Vẽ đồ thị biểu diễn sự biến thiên nồng độ kháng thể $IgM$ và $IgG$ trong máu của một người qua 2 lần tiếp xúc với cùng một loại vi khuẩn (lần 1 ở ngày thứ 0, lần 2 ở ngày thứ 40). Giải thích ngắn gọn lý do tại sao ở lần 2 nồng độ $IgG$ lại áp đảo hoàn toàn so với $IgM$.
0 Nhận xét